Wat kun je doen om vooroordelen over mensen met een beperking tegen te gaan? In de twintig jaar dat Support Magazine bestaat, hebben al heel wat geïnterviewden zich over deze vraag uitgelaten. Hun boodschap, grosso modo: Laat jezelf zien, laat de samenleving maar wennen aan zoevende rolstoelen en tikkende stokken op het werk, op school, in de winkel, of waar dan ook. Hoe ‘normaler’ het is voor het niet-gehandicapte deel van de samenleving om mensen met een beperking tegen te komen, hoe sneller stereotiepe denkbeelden en vooroordelen zullen smelten en vanzelf richting het afvoerputje-voor-ongefundeerde- ideeën zullen stromen.
Het idee is zo logisch, dat ik er nooit over nagedacht heb dat er ook wetenschappelijk onderzoek naar is gedaan. En dat blijkt best veel. Movisie heeft er pas een inventarisatie van gemaakt. Onderzoekers van dit kennisinstituut plozen meer dan honderd wetenschappelijke studies na van over de hele wereld. Doel: een antwoord vinden op de vraag wat nu er nu wél en wat niét werkt om validisme (lees: vooroordelen, discriminatie en marginalisering op grond van een beperking) tegen te gaan. Wat blijkt? Contact tussen mensen mét en zonder beperking is ook volgens de wetenschap de allerbeste manier om vooroordelen te bestrijden. Dit heeft te maken, zo leggen de onderzoekers van Movisie uit, met een achterliggend mechanisme dat al in 1954 is vastgelegd in de contacttheorie van Allport. Deze - bewezen - theorie stelt dat vooroordelen afnemen wanneer mensen die van elkaar verschillen (bijvoorbeeld in afkomst) elkaar ontmoeten. Bij een positieve ontmoeting krijgen ze een gunstiger beeld van de ander.
Later onderzoek (in 2006 en 2011) laat zelfs zien dat de contacttheorie nog wat beter opgaat voor handicaps dan voor afkomst. Voorwaarde is wel dat de ontmoetingen een beetje ontspannen verlopen, want juist de kwaliteit van het contact blijkt cruciaal. Dit klinkt als misschien als een open deur, maar wetenschappers signaleren dat mensen zonder beperking nogal eens angst en ongemak ervaren in de nabijheid van personen met een handicap. Hoe positiever het contact, hoe meer die angst zal verminderen. En dat zorgt dan weer voor een realistischer en meer evenwichtig beeld. De auteurs van Movisie vonden ook iets waar ik echt van opkeek: Simulaties blijken niet te werken. Ze werken zelfs averechts. Een wethouder in een rolstoel zetten, om hem eens even te laten merken hoeveel stoepjes er in zijn stad in de weg liggen? Niet doen. Of een ziende beleidsmaker met een blinddoek laten rondlopen? Ook niet. Zulke acties kunnen weliswaar de empathie vergroten, maar ook heel confronterend zijn.
Citaat: “Na een wetenschappelijke proef met simulatie bleken de deelnemers meer ongemak te ervaren in het communiceren met mensen met een beperking. Ook voelden ze meer medelijden met mensen met een beperking en waren ze banger geworden om zelf een beperking te krijgen.”
Nou, dat gun je toch niemand…!
Pauline Montfoort
maakt deel uit van het redactieteam van Support Magazine. Pauline heeft een spierziekte en vraagt zich graag dingen af.